‘Schuldhulpverlening gaat om “leren leven”: leren de juiste keuzes maken’

21 januari 2019 - Algemeen

Gjalt van der Wal, vrijwilliger SchuldHulpMaatje

,,Eigenlijk gaat schuldhulpverlening om ‘leren leven’, mensen leren om de juiste keuzes te maken”, meent Gjalt van der Wal, vrijwilliger bij SchuldHulpMaatje. En die gedragsverandering vraagt om langdurige begeleiding om terugval te voorkomen. Of liever nog: gedragsverandering die in gang wordt gezet op het moment dat de schuld nog te overzien is zodat erger leed voorkomen wordt. De gepassioneerde vrijwilliger kijkt dan ook reikhalzend uit naar dit congres om te zien hoe gezamenlijk slagen gemaakt kunnen worden voor een preventieve aanpak.

Een uitzending van de indringende documentaire ‘Schuldig’ was genoeg voor Van der Wal om te besluiten SchuldHulpMaatje te worden. ,,Ik zag het verhaal van Dennis van de dierenwinkel en dacht ‘het is toch werkelijk ongelooflijk dat mensen zo in de shit zitten en dat er nauwelijks instanties zijn die ze helpen behalve om er zelf nog rijker van te worden’. Nu, ruim een jaar later, is hij niet alleen maatje van iemand met schulden, maar zet hij zich ook als bevlogen bestuurslid voor de vereniging in die in Hoogeveen 33 maatjes telt die gezamenlijk 57 personen helpen. Zonder wachtlijst overigens doordat de maatjes bereid zijn om meerdere mensen tegelijkertijd te ondersteunen.

Gedragsverandering

Hij schetst de complexe problematiek waarmee de maatjes te maken krijgen zoals een collega-vrijwilliger die tweeënhalf jaar lang een stel met 20.000 euro schuld begeleidde. Na 2,5 jaar was de schuld afgenomen tot vierduizend euro en zeiden de mensen het verder zelf wel te kunnen. ‘Goed dat jullie het zo onder controle hebben’, feliciteerde de vrijwilliger het stel waarop hij afscheid nam. Drie maanden later belden ze op dat de schuld weer tot twaalfduizend euro was opgelopen. ,,Zó moeilijk is ons werk vaak”, concludeert Van der Wal. ,,Het gedrag blijkt na al die jaren niet of nauwelijks veranderd.”

In het langdurig begeleiden van mensen ziet hij de oplossing. ,,Ieder mens slaat wel eens de verkeerde richting in, maar blijf je doorlopen op dat foute paadje of ga je terug naar dat kruispunt om te kijken of er een andere afslag mogelijk is? Voor het maatje is er een belangrijke taak weggelegd in het uitzoeken van de mogelijkheden en voorzieningen zoals toeslagen, maar ook in het creëren van bewustwording. Roken en huisdieren kunnen bijvoorbeeld hoge onkosten met zich meebrengen. ,,Dan is het geen optie om te zeggen dat de huisdieren weg moeten omdat ze teveel geld kosten, maar om te laten inzien dat bepaalde keuzes consequenties hebben zoals schulden. En dan hoop je dat mensen daarover gaan nadenken. Dat is een langzaam proces en daarom vind ik die langdurige begeleiding ook zo belangrijk.”

Niet alleen wat betreft de zorg tijdens en na de hulpverlening, ook op het gebied van preventie ziet hij kansen in de mate van begeleiding. ,,Heeft iemand een maand de huur niet betaald? Dat is al een signaal van ‘pas op, je komt zo meteen in de put terecht’. Het zou mooi zijn als een woningcorporatie op dat moment iemand al doorverwijst naar SchuldHulpMaatje. Is het incassobureau er eenmaal bij betrokken, dan loopt een schuld van 80 euro zomaar op naar 450 euro. En dat moeten we zien te voorkomen.”

Gjalt van der Wal

Lokale helden

Hoe ziet hij die preventieve aanpak nog meer voor zich? ,,Zorg voor zowel online als offline goede begeleiding voor mensen die nog nèt niet in de put zitten door bijvoorbeeld de landelijke online tool  ‘Geldfit’ plaatselijk in te zetten. Ook uitkomsten van het Hoogeveense Klantreis-onderzoek bieden aanknopingspunten zoals één contactpersoon voor langere tijd aan iemand te koppelen voor een duurzame vertrouwensrelatie. ,,Dachten we altijd dat hulpvragers vooral geïsoleerd willen zijn en dat niemand mag weten dat hij in de shit zit”, licht Van der Wal de vooronderstelling toe. ,,Uit het onderzoek blijkt juist het tegenovergestelde waar te zijn. Mensen zouden best klassikaal bij elkaar willen komen. Betrek daar een ‘local hero’ bij, oppert Van der Wal, ,,zodat we mensen gezamenlijk een stapje verder kunnen helpen in het proces.” En Hoogeveense lokale helden genoeg, verzekert hij, zij het dat het budget van SchuldHulpMaatje te beperkt is om zulke ideeën uit te voeren. ,,Wij hebben allerhande plannen, maar kunnen die alleen maar realiseren als de gemeente helpt.”

Dat het werk van SchuldHulpMaatje van grote waarde kan zijn, illustreert hij met het volgende voorbeeld: ,,Een van de vrijwilligers kwam na jaren een hulpvrager op straat tegen die hij uit de schulden had geholpen. De man zei ‘jíj hebt mij geholpen om te leven en jíj hebt ervoor gezorgd dat ik nu weer gelukkig ben’. Fantastisch om te zien hoe iemand weer in zijn eigen kracht komt te staan, zijn leven onder controle heeft en zich gelukkiger voelt. Dat is ontroerend in het kwadraat.”